Τι είναι η Διαταραχή Πανικού

Η κρίση πανικού είναι ένα ξαφνικό επεισόδιο έντονου φόβου και σωματικής διέγερσης, που κορυφώνεται μέσα σε λίγα λεπτά, ακόμη κι αν το άτομο δεν βρίσκεται σε πραγματικό κίνδυνο. Μπορεί να συμβεί τόσο σε κατάσταση ηρεμίας όσο και όταν κάποιος ήδη αισθάνεται άγχος.

Παρότι η διάρκεια είναι σύντομη, το άτομο συχνά νιώθει πως ο χρόνος «παγώνει». Μετά την κρίση, είναι συνηθισμένο να παραμένει ένας έντονος φόβος μήπως επαναληφθεί. Η ανησυχία αυτή συνδέεται τόσο με τα δυσάρεστα σωματικά συμπτώματα (που κανείς δεν θέλει να ξαναζήσει), όσο και με την πεποίθηση ότι αυτά μπορεί να οδηγήσουν σε απώλεια ελέγχου, λιποθυμία ή κάποια σοβαρή βλάβη.

Οι κρίσεις πανικού μπορεί να εμφανιστούν μαζί με αγοραφοβικές συμπεριφορές — π.χ. αποφυγή μέσων μεταφοράς, πολυσύχναστων χώρων ή κλειστών χώρων όπου η διαφυγή φαίνεται δύσκολη.

Σε άλλες περιπτώσεις, οι κρίσεις πανικού συνδέονται με ειδικές φοβίες, κοινωνικό άγχος, μετατραυματικό στρες, ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή ή άγχος αποχωρισμού. Σε αυτές τις συνθήκες, οι κρίσεις πανικού εμφανίζονται προβλέψιμα ως αντίδραση στο συγκεκριμένο φοβικό ερέθισμα — και γι’ αυτό δεν τίθεται πάντα διάγνωση Διαταραχής Πανικού.

Χωρίς θεραπεία, οι κρίσεις μπορεί να αυξηθούν σε συχνότητα ή ένταση. Υπάρχουν ωστόσο και περίοδοι ύφεσης, που μπορεί να διαρκούν από εβδομάδες έως μήνες.

Η έγκαιρη παρέμβαση με Γνωσιακή Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία (CBT) έχει πολύ υψηλά ποσοστά επιτυχίας. Όταν χρειάζεται, συνδυάζεται και με φαρμακευτική αγωγή, πάντα με την καθοδήγηση γιατρού.

Συμπτώματα Διαταραχής Πανικού

Οι κρίσεις πανικού είναι ξαφνικά επεισόδια έντονου φόβου με κορύφωση μέσα σε λίγα λεπτά. Για τη διάγνωση απαιτούνται τουλάχιστον τέσσερα από τα παρακάτω:

• έντονοι παλμοί ή ταχυκαρδία
• εφίδρωση
• τρέμουλο
• αίσθημα ασφυξίας ή δύσπνοια
• πόνος στο στήθος
• στομαχική ενόχληση ή ναυτία
• ζάλη, αστάθεια, τάση λιποθυμίας
• ρίγη ή εξάψεις
• μουδιάσματα ή μυρμηγκιάσματα
• αποπραγματοποίηση ή αποπροσωποποίηση
• φόβος απώλειας ελέγχου ή «τρέλας»
• φόβος θανάτου

Τα δύο τελευταία είναι σύνθετες σκέψεις και όχι σωματικά συμπτώματα. Προκύπτουν επειδή το άτομο δεν μπορεί να εξηγήσει τι του συμβαίνει και θεωρεί ότι διατρέχει άμεσο κίνδυνο — κάτι που ενισχύει τον πανικό.

Τι προκαλεί τις κρίσεις πανικού

Το σώμα διαθέτει έναν έμφυτο μηχανισμό άμυνας, γνωστό ως αντίδραση «φυγής ή πάλης». Πρόκειται για έναν αυτόματο συναγερμό που ενεργοποιείται όταν το άτομο αντιλαμβάνεται απειλή.

Όταν ο μηχανισμός αυτός ενεργοποιηθεί από λάθος ερέθισμα (δηλαδή χωρίς πραγματικό κίνδυνο), το σώμα πλημμυρίζει με αδρεναλίνη, προκαλώντας:

• ταχυκαρδία
• γρήγορη αναπνοή
• μυϊκή ένταση
• ζάλη
• ναυτία
• τρέμουλο

Αυτές οι αντιδράσεις είναι φυσιολογικές και δεν είναι επικίνδυνες — το σώμα προετοιμάζεται για «φυγή» ή «πάλη», παρόλο που η κατάσταση δεν το απαιτεί.

Πολλοί άνθρωποι έχουν ήδη επισκεφθεί γιατρό πριν φτάσουν στον ψυχολόγο, ώστε να αποκλειστούν οργανικές αιτίες όπως θέματα θυρεοειδούς ή καρδιολογικά ζητήματα.

Θεραπεία Διαταραχής Πανικού

Η πιο αποτελεσματική προσέγγιση είναι η Γνωσιακή Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία (CBT), η οποία περιλαμβάνει:

• αξιολόγηση
• ψυχοεκπαίδευση
• τεχνικές χαλάρωσης και ρύθμισης αναπνοής
• γνωσιακές παρεμβάσεις για τις καταστροφικές σκέψεις
• σταδιακή έκθεση σε φοβικά ερεθίσματα
• μείωση της αποφυγής και των «συμπεριφορών ασφάλειας»

Σε κάποιες περιπτώσεις χρησιμοποιείται προσωρινά φαρμακευτική αγωγή (αντικαταθλιπτικά/αγχολυτικά), έως ότου η θεραπεία αρχίσει να λειτουργεί. Η αποκλειστική χρήση φαρμάκων χωρίς ψυχοθεραπεία δεν έχει συνήθως μακροχρόνια αποτελέσματα.